Tin tức - Bài viết

Ký hiệu trên đồ nhựa và sử dụng đúng cách

Trong đời sống sinh hoạt hàng ngày, đồ nhựa gia dụng được sử dụng khá phổ biến, một số gia dinh hay các cửa hàng thực phẩm thường sử dụng lại các chai, hộp nhựa để đựng thực phẩm hay chứa nước để trong tủ lạnh. Cách làm này có an toàn cho sức khỏe người sử dụng không? Bài viết sau đây sẽ cung cấp kiến thức cơ bản về các loại nhựa sử dụng phổ biến trong cuộc sống.

Dưới đáy của các hộp, chai nhựa có các con số từ 1 đến 7 nằm gọn trong dấu hiệu “recycle” (tái chế), đó chính là số hiệu phân loại nhựa. Các ký hiệu này phản ánh 7 loại khác nhau của đồ nhựa được phép lưu hành trên thị trường. Một số loại nhựa thì an toàn cho sức khỏe, dễ dàng tái chế và thân thiện với môi trường, còn một số khác thì không. Những con số này giúp ta có thể biết được loại đồ nhựa nào có thể sử dụng để đựng thức ăn an toàn, hợp vệ sinh và loại  đồ nhựa  nào có thể tái chế được, loại nào không.

Loại nhựa ký hiệu số 1:

Tên khoa học là Polyethylen Terephthalat (PETE hoặc PET). PET khá bền về mặt hóa học ở nhiệt độ thường, là loại nhựa phổ biến nhất được dùng làm chai nước khoáng, chai nước ngọt, chai dầu… Loại nhựa này được đánh giá là khá an toàn và không gây ra những tác hại xấu cho sức khỏe nên có thể dùng để chứa đựng thực phẩm.

Tuy nhiên ở nhiệt độ cao, PET không bền và có thể sinh ra một số aldehyde và thôi nhiễm antimony. Trong các dạng của antimony, chỉ có ATO được WHO xếp vào nhóm 2B (nhóm các chất có thể gây ung thư ở người), còn lại vẫn đang ở nhóm 3 (nhóm các chất không có vẻ gây ung thư ở người). Bên cạnh antimony, các hợp chất bromate hóa cũng được tìm thấy là thôi nhiễm vào nước được báo cáo trong một nghiên cứu năm 2012, nhưng nghiên cứu này không chỉ ra rằng hàm lượng này có ở mức nguy hiểm hay không. Hàm lượng các chất thôi nhiễm này tăng theo thời gian sử dụng và nhiệt độ bảo quản.

Theo các nghiên cứu khuyến cáo, chỉ nên tái sử dụng vỏ chai PET ở nhiệt độ dưới 40 độ C trong khoảng dưới 10 ngày sau đó thì nên thay mới. (bề mặt xốp của nó làm cho vi khuẩn có thể tích tụ nên loại nhựa này chỉ nên lựa chọn dùng để đựng thực phẩm 1 lần).

Loại nhựa này được tái chế rất dễ dàng.

Loại nhựa ký hiệu số 2:

Tên khoa học là High-density polyethylene (HDPE), có tên khác là polyethylene high-density (PEHD), là loại nhựa có tỷ trọng polyethylen, độ bền cơ học cao, hầu như trơ hoàn toàn về mặt hóa học, có thể chịu được nhiệt độ cao (120 độ C trong thời gian ngắn, hoặc 110 độ C trong thời gian dài). HDPE thường được dùng là vỏ bình sữa cho trẻ, vỏ hộp thuốc, vỏ bình nước giặt, nước lau sàn, nước tẩy, vỏ bình dầu gội, sữa tắm…. Tất cả các thùng nhựa được dùng riêng cho bảo quản thực phẩm sẽ được làm từ chất liệu này.

Đây là một trong những loại nhựa ổn nhất để sử dụng trong các mục tiêu thường ngày, trong đó có chứa thực phẩm, nhất là các thực phẩm cho trẻ nhỏ như bình sữa, chai nước, bình bột.

Tuy nhiên cũng nên tránh bỏ vào lò vi sóng, tránh chứa thực phẩm quá nóng (trên 110 độ C) hoặc/và nhiều chất béo như cháo, nước dùng của các loại bún, mì, phở, trừ khi chúng là sản phẩm đã được thiết kế chuyên dụng cho việc đựng thực phẩm nóng.

Nhựa số 2 cũng được xem là có thể dễ dàng tái chế.

Loại nhựa ký hiệu số 3:

Tên khoa học là Polyvinyl Chloride (PVC) là loại nhựa tổng hợp được sử dụng rộng rãi thứ 3, sau polyethylene và polypropylene. Loại nhựa này có thể gặp ở các sản phẩm như áo mưa, vật liệu xây dựng, mảnh nhựa hoặc hộp nhựa, màng co các loại chai, bình bằng nhựa, các loại màng plastic bọc thức ăn, đường ống dẫn nước, vỏ bọc dây cáp điện… Nhựa PVC có giá rẻ, độ dẻo cao, song chỉ chịu được 81°C.

Trong thành phần của nhựa PVC có chứa phtalates, mặc dù đến nay vẫn được xếp vào nhóm 3 (nhóm các chất không có vẻ gây ung thư cho người) theo WHO[14, 15], hoặc không có thông tin về khả năng gây ung thư (đối với DEP), nhưng cùng với bisphenol A, các tác động lên hệ sinh dục ( hiện tượng dậy thì sớm), gan, thận đều được cảnh báo bởi các tổ chức sức khỏe lớn như WHO, Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA), Cơ quan về các chất độc hại và đăng ký bệnh (ATSDR, cũng trực thuộc chính phủ Mỹ). Vì vậy, loại nhựa này được xem là không an toàn khi đựng thực phẩm. Tuy nhiên, nhiều nơi vẫn dùng PVC làm đồ chơi cho trẻ em. PVC hiện nay đã bị tẩy chay bởi rất nhiều hãng sản xuất trên thế giới.

Bằng chứng khoa học đến nay cho thấy các chất này được sinh ra nhiều ở nhiệt độ cao. Nhưng do các hợp chất này hầu như chỉ đi vào cơ thể được thông qua đường ăn uống và hít thở, trong đó đường ăn uống là chính. Do đó, các lưu ý cần nhớ là:

  • Không nên dùng các vật từ nhựa PVC để đựng thực phẩm, nhất là thực phẩm nóng.
  • Không nên cho trẻ quá nhỏ chơi các đồ chơi có nhựa PVC, để tránh trẻ ngậm các đồ chơi này.
  • Cẩn thận khi wrap thực phẩm bằng giấy kiếng, không nên để chúng chạm vào đồ ăn khi hâm nóng.
  • Phụ nữ khi mang thai nên cẩn trọng với đồ nhựa khi dùng, tránh các sản phẩm từ PVC.

Thông thường, nhựa PVC hiếm khi được chấp nhận trong các chương trình tái chế.

Loai nhựa ký hiệu số 4:

Tên khoa học là Low Density Polyethylene (LDPE), cũng tương tự như HDPE (số 2), cũng là loại nhựa hầu như trơ về mặt hóa học, nhưng kém bền vật lý hơn HDPE một chút, có thể chịu được 95 độ C trong thời gian ngắn, hoặc 80 độ C trong thời gian dài.

Nó thường đươc sử dụng để làm các loại túi nhựa đựng hàng tạp hóa dây buộc, vỏ đĩa CD, các loại chai có thể bóp, một số loại chai nhựa, giấy gói thực phẩm, hộp đựng thực phẩm…

Loại nhựa này được xem là khá an toàn, nhưng nó cũng không phải là đối tượng được chấp nhận trong các chương trình tái chế.

Để sử dụng cho các mục đích hằng ngày, nếu không gặp nhiệt độ cao, thì LDPE cũng là một lựa chọn tốt. Nhưng vì khả năng chịu lực vật lý kém, nó dễ bị trầy xước, gãy vỡ hơn HDPE, nên được khuyến cáo là chỉ nên dùng trong thời gian rồi thay thế nếu thấy có dấu hiệu biến dạng vật lý.

Loại nhựa ký hiệu số 5:

Loại nhựa có ký hiệu số 5 thích hợp cho việc chứa đựng thực phẩm nhất. Đây là loại nhựa được làm từ Polypropylen (PP). Nếu muốn dùng hộp nhựa để đựng thực phẩm thì nên chọn những loại hộp có ký hiệu số 5 để đảm bảo không có những hóa chất độc hại nào thôi nhiễm vào thực phẩm.

Các sản phẩm nhựa PP thường được tìm thấy là các hộp chuyên đựng thực phẩm, bàn ghế nhựa, một số loại bao nylon, ly nhựa, dao nhựa, muỗng (thìa) nhựa… Hộp dùng trong lò vi sóng thường sử dụng loại nhựa này do khả năng chịu nhiệt đạt 130°C. Loại nhựa này được xem là an toàn, rất dễ tái chế và ngày càng được chấp nhận bởi chương trình tái chế.

Loại nhựa ký hiệu số 6:

Là nhựa Polystyrene (PS) là loại nhựa rất phổ biến, và có cũng có thể ở dạng cứng (hộp đĩa CD, dao cạo râu) hoặc dạng xốp. Dạng xốp của nó còn được gọi là Styrofoam.

PS là loại nhựa được dùng nhiều trong công nghiệp đóng gói và đựng thực phẩm như là chén, đĩa, dao thìa (muỗng) nhựa, hộp xốp (hộp cơm, hộp xôi), khay đựng thịt, hộp cứng đựng thức ăn (hộp sữa chua)…

Tuy nhiên, các nghiên cứu đã chứng minh được khi ở nhiệt độ cao loại nhựa này có khả năng thôi nhiễm ra các chất hóa học độc hại vì vậy với nhiệt độ cao thì người ta đã hạn chế sử dụng loại nhựa này để đựng thực phẩm. Bên cạnh đó, cũng không dùng để đựng thực phẩm có chất acid mạnh, chất kiềm mạnh, vì sẽ phân giải ra chất polystyren có hại cho cơ thể.

LƯU Ý: Rất nhiều sản phẩm dễ nhầm lẫn giữa nhựa PS và nhựa PP, như ly nhựa, dao muỗng (thìa) nhựa… Mọi người cần lưu ý để phân biệt. Một cách gần đúng, các sản phẩm từ PS thường đục, còn các sản phẩm từ PP thường trong suốt.

PS từ lâu đã bị nghi ngờ là không tốt khi sử dụng cho đóng gói thực phẩm, một phần do tính kém bền vật lý và hóa học của nó. Các vấn đề về PS gần đây lại được đưa ra lại vì WHO từ năm 2002 đã nâng mức cảnh báo của styrene, một trong những thành phần dễ bị thôi nhiễm ra nhất từ PS, lên nhóm 2B (nhóm có thể gây ung thư cho người).

Do đó, lời khuyên cho hiện tại là: Hạn chế tối đa việc dùng hộp xốp, ly, chén bát, muỗng (thìa) bằng nhựa PS để đựng thực phẩm, nhất là thực phẩm nóng.

Rất khó để tái chế các loại đồ nhựa này.

Loại nhựa ký hiệu số 7:

Các loại nhựa được đánh số 7 được làm từ một loại nhựa khác với 6 loại kể trên. Trong số các loại nhựa khác có polycarbonat (PC), đây là loại nhựa có chứa bisphenol-A (BPA). Chất này có khả năng bị thôi nhiễm vào thực phẩm và có các tác động không tốt với sức khỏe như sau:

BPA làm cho não của động vật sơ sinh phát triển bất thường. Chỉ cần một liều nhỏ BPA cũng có thể gây ảnh hưởng lên bào thai và trẻ nhỏ, làm thay đổi chức năng của hệ miễn dịch, gây rốì loạn hành vi và khả năng nhận thức, về lâu dài nó sẽ làm tổn thương não bộ.

Trong một thí nghiệm ở Mỹ cho kết quả: những ai có mức BPA trong nước tiểu cao có khả năng mắc chứng rối loạn tim mạch cao gần 2 lần so với những ai có mức BPA thấp, nhưng vẫn chưa phát hiện những nguyên nhân và hậu quả trực tiếp giữa BPA và bệnh tim.

Bên cạnh đó, BPA bắt chước vai trò estrogen và làm biến đổi khả năng sinh sản của tử cung. Ngoài ra, các nghiên cứu đã cho thấy BPA có liên quan trong việc làm suy giảm ham muốn tình dục, gây liệt dương và hư hỏng ADN của tinh trùng.

Với khả năng chịu được nhiệt độ cao nên PC được dùng làm nắp, bình, chai chứa thực phẩm cần tiệt trùng. Đừng bao giờ lựa chọn những sản phẩm từ loại nhựa này để chứa đựng và bảo quản thực phẩm vì nó có khả năng gây ra những tác hại không tốt cho sức khỏe. Rất may là trên thị trường hiện nay rất hiếm gặp những loại hộp đựng thực phẩm, các đồ gia dụng làm từ loại nhựa số 7 này. Loại nhựa này đa phần được sử dụng trong công nghiệp: vỏ điện thoại, máy tính…

Là loại nhựa khó tái chế và các chương trình tái chế đều không chấp nhận loại nhựa này.
Tóm lại, khi lựa chọn đồ nhựa gia dụng, nhất là để dùng chứa đựng thức ãn, cần phải hết sức thận trọng và xem xét kỹ lưỡng những con số được đánh dấu dưới đáy các loại chai, hộp nhựa. Các hộp đựng thực phẩm bằng nhựa số 2, 4, 5 (thuộc nhóm polyethylen (PE) và polypropylen ( PP) thường được coi là an toàn và là loại thích hợp dể đựng thực phẩm. Loại nhựa số 1 chỉ được xem là an toàn nếu sử dụng 1 lần. Các loại nhựa số 3, 6, 7 nên hạn chế sử dụng bởi nguy cơ thôi nhiễm hóa chất là rất lớn, đặc biệt loại nhựa số 7.

Chú ý cách sử dụng nhựa đúng cách:

Mặc dù các hộp nhựa có ký hiệu số 2, 4 và 5 được xem là an toàn cho trong việc bảo quản thực phẩm. Tuy nhiên, trong quá trình sử dụng cũng cần lưu ý như sau:

  • Không sử dụng hộp nhựa để đựng thực phẩm ở nhiệt độ cao (như nước sôi, thức ăn nóng,…) để tránh các chất có hại thôi nhiễm vào thức ăn, nước uống. Ngay cả những loại nhựa chịu được nhiệt độ cao lên đến 200°C cũng có thành phần phụ gia nhất định và chúng có thể thôi nhiễm vào thực phẩm gây hại cho người sử dụng lâu dài. Nên để nguội thực phẩm trước khi cho vào bảo quản trong hộp nhựa, còn khi dùng thực phẩm nóng thì nên dùng các vật đựng bằng sứ, thủy tinh.
  • Không sử dụng hộp nhựa để nấu, hâm nóng hay rã đông thực phẩm trong lò vi sóng (cho dù trên hộp nhựa có ghi Microwave-safe hay microwavable). Vì loại nhựa này không bị nóng chảy, không bị nứt hay tách rời khi quay trong lò vi sóng, chứ không đảm bảo rằng những cái hộp đó sẽ không thôi hóa chất ra trong quá trình xử lý nhiệt. Khi dùng trong lò vi sóng nhiệt độ của thức ăn sẽ tăng lên, và sẽ tác động vào hộp đựng bằng nhựa, làm cho các chất gây hại có trong nhựa bị thôi nhiễm ra thực phẩm. Tốt nhất, khi sử dụng lò vi sóng thì nên đựng thực phẩm trong hộp thủy tinh, bát đĩa bằng sành sứ để bảo đảm an toàn cho sức khỏe gia đình.
  • Vệ sinh hộp nhựa đúng cách: Đối với hộp đựng thực phẩm có dầu mỡ, nên sử dụng khăn giấy để lau sạch vết dơ và dầu mỡ bám trên đó, sau đó rửa lại với nước rửa chén và tráng qua nước sạch. Điều này hạn chế việc trầy xước và không phải sử dụng đến nhiệt độ cao để làm sạch chúng. Một số người đã sai lầm khi trụng nước sôi hộp nhựa vì khi đó các chất dộc có điều kiện thôi nhiễm ra bên ngoài. Một thói quen khác không tốt đó là dùng chất tẩy rửa mạnh và kỳ rửa mạnh tay với các vết bẩn. Việc làm này khiến hộp nhựa bị trầy xước làm chỗ trú cho vi khuẩn và các chất bẩn.

Kết luận:

Đến nay, chưa có bằng chứng thuyết phục nào cho thấy mối liên hệ giữa sử dụng đồ nhựa và ung thư. Các vấn đề được quan tâm chủ yếu là khả năng thôi nhiễm các chất giả nội tiết tố vào thực phẩm.

Trong các loại nhựa, ưu tiên chọn nhựa an toàn cho đựng thực phẩm theo thứ tự là: HDPE (#2), PP (#5), LDPE (#4), PET (#1). Còn lại các loại nhựa PS (#6), PVC (#3), nhựa khác (#7) không được ưu tiên khi dùng là dụng cụ đựng thực phẩm nóng.